Veri Taban Ynetim Sistemleri 1 Ders 2 Veri

Veri Taban Ynetim Sistemleri 1 Ders 2 Veri

Veri Taban Ynetim Sistemleri 1 Ders 2 Veri Modelleri Yrd. Do. Dr. Altan MESUT Trakya niversitesi Bilgisayar Mhendislii Blm Veri Modeli Verileri mantksal dzeyde dzenlemek iin kullanlan yaplar, kavramlar ve ilemler topluluuna veri modeli (data model) denir. Her VTYS belirli bir veri modelini kullanr. Bir VTYS'yi kullanarak oluturulacak her veri tabannda yer alacak veriler ve veriler aras ilikiler, mantksal dzeyde ilgili veri modeline gre dzenlenir; bu veri modeli kullanlarak veri tabannn

kavramsal ve d emalar oluturulur. Veri Modelleri Bugne kadar gelitirilmi olan ok sayda veri modeli vardr. Ancak gemite ve gnmzde yaygn kullanlan veri modellerini 4 grupta toplamak mmkndr: Sradzensel Veri Modeli (Hierarchical Data Model) A Veri Modeli (Network Data Model) likisel Veri Modeli (Relational Data Model) Nesneye-Ynelik Veri Modeli (Object-oriented Data Model)

Yukardaki sralama ayn zamanda kronolojik bir sralamadr. Veri Modelleri : Tarihe Sradzensel (Hiyerarik) Veri Modeli en eski model olup 60 ve 70'li yllarda ok kullanlmtr. 1969da ortaya kan A Veri Modeli 1970li yllarda ve 1980li yllarn ilk yarsnda kullanlmtr. likisel veri modeli de ilk kez 1969 ylnda ortaya atlm, 1970li yllarn sonunda kullanlmaya balanm ve 1985 ylndan sonra yaygnlam bir yaklamdr. 1990l yllarda yaygn kullanlan VTYS'lerin hemen hemen tmnn ilikisel tabanl olduu sylenebilir.

Veri Modelleri : Tarihe Nesneye-ynelik veri modeli yaklam ise on yl akn sredir gndemde olan, gnmzde ok yaygn kullanlmasa bile, kullanm giderek yaygnlaan bir yaklamdr. Gemie baktmzda, ilikisel yaklamn kullanlmaya balanmas ile sradzensel ve a yaklamlarnn terk edildii grlmektedir. Buna karlk nesneye-ynelik yaklamn kullanlmaya balanmas ile ilikisel yaklam terk edilmemitir. Gnmzde hem ilikisel hem de nesneye-ynelik yaklam birlikte kullanan VTYS'lerinin yaygnlat grlmektedir (ORDBMS). Sradzensel (Hiyerarik) Model 1960lar ve 1970ler Aa veri yapsna benzer. Her kaydn bir ebeveyn

kayd, birok ocuk kayd var (IBM IMS: Information Management System). Kitaplar (no, balk) Yazarlar (ad, soyad) Yaynclar Konular A Modeli 1970ler Her kaydn birok ebeveyn ve birok ocuk kayd bulunabilir. (TurboIMAGE, IDMS, RDM Embedded,

RDM Server ) Yazarlar Konular Kitaplar Yaynclar likisel Model 1980ler Veriler iin kavramsal olarak basit bir model; veriler ve ilikiler tablolar zerinde tanmlanr ve tm bilgiler grlebilecek ekildedir. pubid Book ID 1

2 3 4 5 Title pubid Introductio The history New stuff ab Another title And yet more 2 4 3

2 1 Author id 1 2 3 4 5 1 2 3 4 Book ID

pubname Harper Addison Oxford Que Authorid 1 2 3 4 5 Author name Smith

Wynar Jones Duncan Applegate Subid 1 2 3 4 4 2 1 3 2

3 Subid Subject 1 cataloging 2 history 3 stuff Nesneye-Ynelik Model 1990lar Veriler nesne olarak modellenir ve yaratlr. Nesneye-Ynelik Programlama (OOP) da olan snf ve miras kavramlarna sahiptir. Karmak veriler zerinde ilem yaparken yksek performans sunan bir yaklamdr.

Nesneye-Ynelik likisel Model 1990lar likisel Modelin iyi bilinen zelliklerini Nesne Tabanl zelliklerle birletirir. Bunlar: Kullanc tanml veri trleri Kullanc tanml fonksiyonlar Kaltm ve alt snflar Varlk-liki Modeli (E-R Modeli) Varlk-iliki modeli, ya da ksaca E-R modeli (Entity-Relationship model) 1976 ylnda Peter P. Chen tarafndan gelitirilmitir. Varlk-iliki modeli, VTYS'den bamsz veri zmlemede ve semantik veri modellemede en ok kullanlan modeldir.

Varlk-liki Modeli Bu model kullanlarak kavramsal veri modellemesi yaplr, yani veriler ve veriler aras ilikilerin anlamlar ve zellikleri incelenerek E-R izelgeleri (ERD) oluturulur. Kullanlacak VTYS belirlendikten sonra ise E-R izelgeleri bu sistemin veri modeline, yani mantksal modele dntrlerek veri taban emalar oluturulur. Veri trlerinin ve boyutlarn da verilmesi ile fiziksel model ortaya kar. Varlk ve Varlk Kmesi Var olan ve benzerlerinden ayrt edilebilen her nesneye varlk (entity) denir.

Bir renci, veri taban dersi, belirli bir kitap, Burak birer varlk olarak deerlendirilir. Ayn trden benzer varlklarn oluturduu kmeye ise varlk kmesi (entity set) ad verilir.Varlk kmeleri i ie, kesien ya da ayrk kmeler olabilir. renciler, kz renciler, Bilgisayar Mhendislii Blm rencileri, yurtta kalan renciler, renkler, dersler, yllar, tarihler, sat miktarlar,... vb. varlk kmesi rnekleri olarak saylabilir. Nitelik Bir varlk kmesindeki varlklarn zelliklerini gstermek ve varlklar birbirinden ayrt etmek iin

nitelikler (attributes) kullanlr. Gerek dnyada varlk kmelerinin ok sayda nitelikleri olabilir, ancak veri modellemede, gerek dnyann soyut bir modeli oluturulduu iin, bu niteliklerin yalnz kk bir ksm, uygulamalar iin gerekli olanlar (rn. Sicil no, Ad, Soyad, Adres, vb) seilerek kullanlr. Etki Alan (Deer Alan) Her niteliin bir etki alan (domain) vardr. Etki alan ilgili niteliin olabilecek deerlerinin tmn ieren bir kmedir. Ad ve Soyad Burak zkan Begm zkan Dilay Dondurmac

Nitelik Etki Alan Tretilen Nitelik Bir nitelik kullanlarak bir baka varlk nitelii elde edilebiliyorsa, bu yeni nitelie tretilen nitelik ad verilir. rnein, personel varlnn doum tarihi niteliinden yararlanlarak ya nitelii elde edilebilir. Bu rnekte ya nitelii tretilen niteliktir, tasarmda ayrca tanmlanmasna gerek yoktur. Birleik Nitelik Birden fazla nitelik birletirilerek yeni bir

nitelik oluturulabilir. Bu tr niteliklere birleik nitelik ad verilir. rnein, mahalle, cadde, sokak, apartman, posta kodu ve ehir gibi nitelikler birletirilerek adres isimli yeni bir nitelik oluturulabilir. liki Varlklar arasndaki bantya iliki ad verilir. kili iliki: bir renci ile bir ders bir firma ile bir malzeme l iliki: Bir ii, bir rn ve bir makine (ii bu rn retirken bu makineyi kulland iin)

liki Kmesi Ayn trdeki ilikilerin oluturduu kmeye iliki kmesi denir. Matematiksel olarak E1, E2, E3, ..., En varlk kmeleri arasndaki bir R ilikisi aadaki gibi tanmlanr: R = {(e1, e2, e3, ..., en ) : e1 E1, e2 E2, e3 E3, ..., en En } liki Kmesi : rnek Aadaki iki varlk kmesini gz nne alalm: E1 = { Ali, Aye } E2 = { Matematik, Fizik } Bu varlk kmeleri iin renci ve ald ders

ilikileri aadaki gibi ifade edilebilir: R1 = { (Ali, Matematik) } R3 = { (Aye, Matematik) } R2 = { (Ali, Fizik) } R4= { (Aye, Fizik) } liki Kmesi : rnek Aada ekilde renci ve ders varlk kmeleri ile bu iki varlk kmesi arasndaki ald iliki kmesi grlmektedir. oklu liki Kmesi liki kmeleri ikili, l, drtl, .. vb. olabilir. Ancak genellikle ikili iliki kmeleri tercih edilir. l, drtl, ..vb. iliki kmesi yerine, istenirse birka

ikili iliki kmesi kullanlabilir. rnein; renci, ders ve retmen varlk kmeleri arasndaki l iliki yerine 2 ya da 3 ikili iliki kullanlabilir. Ali, Mehmet Hocann anlatt Fizik dersini alyor yerine Ali Fizik dersini alyor ve Mehmet Hoca Fizik dersini anlatyor kullanlabilir. Ayn Varlk Kmesi ile liki Aralarnda iliki tanmlanan varlk kmelerinden ikisi ya da daha ou ayn varlk kmesi de olabilir. Annelik Vatanda Ali Aye

Fatma Mustafa Kemal Nuri Evlilik Rol Aralarnda iliki kurulan varlklardan her birinin ilikideki ilevine varln rol denir. Farkl varlk kmeleri arasndaki ilikilerde roller dolayl yoldan anlalabildii iin ounlukla aka belirtilmez rnein, renci ve ders arasnda kurulan ald ilikisinde varlklarn rolleri bellidir: renci dersi alan, ders ise renci tarafndan alnandr.

Rol Oysa kii1 ve kii2 arasnda kurulan evlilik ilikisinde kiilerden hangisinin erkek hangisinin kadn olduunun belirtilmesi gerekebilir (baz isimler hem erkek hem kadnlar tarafndan kullanld iin). Benzer biimde bir kurumda alan personel1 ve personel2 arasnda kurulan ynetici ilikisinde hangi personelin rolnn ynetici (st), hangi personelin rolnn ise ynetilen (ast) olduunun belirtilmesine gerek vardr. Rol : rnek likilerdeki roller belirlenirken, baka niteliklere de bakmak

gerekebilir. rnein Personel varlnda ast-st ilikisini belirlemek iin Grevi nitelii dnda Blm niteliine de bakmak gerekebilir. Personel varl: Ad Blm Grevi Burak

Muhasebe i Begm Muhasebe Ynetici Dilay Muhasebe i

Selin Sat Ynetici Sezin Sat i Ynetici (st, ast) ilikileri: (Begm, Burak) (Begm, Dilay)

(Selin, Sezin) liki Kmelerinin Snrlandrlmas liki kmeleri ile ilgili olarak bir dizi snrlama (kstlama: constraints) tanmlanabilir. Bu snrlamalarn en nemlileri, aralarnda iliki kurulan varlk kmeleri arasndaki elemelerle ilgili saysal snrlamalardr. Bu tr saysal snrlamalar zellikle ikili iliki kmeleri iin ok nemlidir. liki Trleri A ve B varlk kmeleri arasnda tanmlanan (A ve B varlk kmeleri ayn da olabilir), A'dan B'ye bir iliki kmesi, eleme snrlamalar asndan aadaki drt trden birinde

olabilir. Birden-bire (one-to-one) Birden-oa (one-to-many) oktan-bire (many-to-one) oktan-oa (many-to-many) liki Trleri : Birden-bire (1-1) Her a ile en ok bir b ve her b ile de en ok bir a arasnda iliki kurulabilir (aA, bB). rnek: Evlilik ilikisi T.C. Medeni Kanununa gre birden-biredir. Kadn Aye Fatma Buket Selin

Sezin Evlilik Erkek Ali Ahmet Mustafa Cemal Veli liki Trleri : Birden-oa (1-n) Her a ile sfr, bir veya birok b ve her b ile de en ok bir a arasnda iliki kurulabilir. rnek: Blm ve renci varlk kmeleri arasndaki Okuyan ilikisi, blmden renciye

doru birden-oa eklindedir. Blm Mimarlk Mak. Mh. Bilg. Mh. Okuyan renci Ali Ahmet Mustafa Cemal Veli

liki Trleri : oktan-bire (n-1) Her a ile en ok bir b ve her b ile de sfr, bir veya birok a arasnda iliki kurulabilir. rnek: renci ve Blm varlk kmeleri arasndaki Okuduu ilikisi, renciden blme doru oktan-bire eklindedir. renci Aye Fatma Kemal Sabri Ali Okuduu Blm

Tarih Arkeoloji Zooloji liki Trleri : oktan-oa (n-m) Her a ile sfr, bir veya birok b ve her b ile de sfr, bir veya birok a arasnda iliki kurulabilir. rnek: renci ve Ders varlk kmeleri arasndaki Ald ilikisi, oktan-oa eklinde bir ilikidir. renci Aye Ali Ald

Ders Fizik Matematik Kimya liki Trn Belirlerken Yaplan modellemenin gerek dnyaya uygunluunu salamas iin tanmlanan iliki kmesinin trnn doru belirlenmesi nemlidir. liki kmelerinin tr evrensel ve deimez deildir. Gerek dnya kurallarnn bir yansmas olarak bir ilikinin tr bir kurumdan dierine deiebilir. likinin trnn ayn kurum iinde zamanla deimesi de olasdr.

Tr Seimi iin rnek Depo ve Malzeme varlk kmeleri arasndaki Bulunan ilikisi genelde oktanoa bir ilikidir. Ancak eer malzemeler snflandrlm ve her snftaki malzemeler yalnz bir depoda bulunuyorsa bu iliki depodan malzemeye bire-birok eklinde olacaktr. Varolma Bamll b varlnn bulunmas a varlnn bulunmasna bal ise, yani: A ve B varlk kmeleri arasnda birden-bire, ya da A'dan B'ye birden-oa bir R ilikisi varsa VE bir b'nin varolmas bu b ile bir a arasnda r ilikisinin kurulmu olmasna bal ise (r ilikisi

yznden bir a'ya bal olmayan b'ler var olamyorsa) b a'ya varolma bamldr denir. Varolma Bamll Bu durumda; a baskn (dominant) ya da birincil varlk, b baml (subordinate) ya da ikincil varlk olarak nitelenir. ve ann silinmesi durumunda bnin bir anlam kalmayacaktr. Varolma Bamll iin rnek Eer ilgili retim kurumunda blm belli olmayan renci bulunamaz kural geerli ise, yani her

renci mutlaka bir blmn rencisi olmak zorunda ise, renci ve blm varlk kmeleri arasnda varolma bamll vardr. Bu durumda blm stn (dominant) varlk, renci ise baml (subordinate) varlktr. lgili retim kurumunda bir rencinin varolmas ancak bir blmn rencisi olmas ile mmkndr. Anahtarlar Bir varlk kmesi iindeki varlklar ya da bir iliki kmesi iindeki ilikileri birbirinden ayrt etmek iin kullanlan nitelik ya da nitelik grubuna bu varlk ya da iliki kmesinin anahtar denir. Anahtar, hem varlk kmeleri hem de iliki kmeleri iin geerli bir kavram olsa da, daha

ok varlk kmeleri iin kullanlr. Anahtar Trleri Sper anahtar (superkey) Deerleri ile bir kmedeki varlklar (veya ilikileri) ayrt etmeyi salayan nitelie (veya nitelik grubuna) bu varlk / iliki kmesinin sper anahtar denir. Ayrt etme zelliine sahip olmak iin gereinden fazla nitelik ierebilir. Aday anahtar (candidate key) Eer bir varlk / iliki kmesinin sper anahtarnn bir altkmesi de bu varlk / iliki kmesini ayrt edebiliyorsa, bu altkme aday anahtardr (ya da ksaca anahtardr). Anahtar Trleri iin rnek

Eer bir niversitede tm rencilerin numaralar birbirinden farkl ise, rencileri ayrt etmek iin renci numaras yeterlidir. Bu durumda renci numaras, renci varlk kmesi iin aday anahtar ya da ksaca anahtardr, iinde renci numaras bulunan her nitelik grubu (rnein renci numaras, ad ve soyad) ise bu varlk kmesinin sper anahtardr. Gl & Zayf Varlk Kmeleri Her varlk kmesi iin bir anahtar bulmak mmkn olmayabilir. Eer bir varlk kmesinin niteliklerinden en az bir anahtar oluturulabiliyorsa, bu varlk kmesine gl (strong) varlk kmesi denir.

Eer bir varlk kmesinin niteliklerinin tm alnsa bile bir anahtar oluturmuyorsa bu varlk kmesine zayf (weak) varlk kmesi denir. Zayf Varl Glendirmek Zayf bir varlk kmesinde, niteliklerin deerleri ile varlklar birbirinden ayrdetmek mmkn deildir. Zayf bir varlk kmesinin anlaml olabilmesi iin u zelliklere sahip olmas gerekir: Bu varlk kmesi ile gl bir varlk kmesi arasnda birden-bire ya da (glden-zayfa) birden-oa bir iliki bulunmaldr. Zayf varlklar iin bu ilikinin var olma bamll oluturmaldr. Zayf varlk kmesinin nitelikleri arasnda, ayn gl varla bal zayf varlklar birbirinden ayrt etmeyi salayan bir nitelik grubu (discriminator) bulunmaldr.

Bylece zayf bir varln anahtar, bal olduu stn varln anahtarna ayrc nitelikler eklenerek elde edilir. Zayf Varl Glendirme rnei Trkiye'deki tm lise rencilerinin bilgilerini ieren RENC varlk kmesi zayf bir varlk kmesidir. nk farkl liselerde renci numaras, ad ve soyad ayn olan renciler bulunabilir. RENC varlk kmesi ile LSE varlk kmesi arasnda bir OKUYAN ilikisi kurulursa, rencileri birbirinden ayrdetmek iin kullanlan R_NO niteliine, LSE varlk kmesinin anahtar olan LSE_KODU eklenir. Bu durumda RENC varlk kmesinin anahtar (LSE_KODU, R_NO) ikilisi olur.

Varlk-liki izelgeleri Varlk Kmesi Nitelik Zayf Varlk Kmesi Anahtar Nitelik Baml Varlk Kmesi Tretilen Nitelik

liki Kmesi Varlk Kmesi ve Nitelik rnekleri Ad renci No Soyad D. Tarihi renci Ders Ad Ders Kodu

Ya erii Ders Kredisi liki Kmesi rnekleri Erkek Blm renci

1 1 n Evlilik Okuyan Ald 1 Kadn

n renci m Ders Rol rnekleri Sicil No Ad Blm 1 Personel

n Soyad Grevi st Ynetici ast likilerde Nitelik likilerde de tanmlayc nitelikler bulunabilir. Aadaki Miktar nitelii Satt ilikisi iin tanmlayc niteliktir. MazNo

MazAd Maaza n rnNo Satt Miktar m rnAd

rn Varlk, liki ve Nitelik seimleri Varlk-iliki modelinin sunduu 3 temel kavram: varlk kmesi, nitelik, iliki kmesi kavramlardr. Gerek dnyay soyutlayarak semantik modelleme yapmak iin kullanlabilen bu kavram birbirinden kesin izgilerle ayrlmamaktadr. Varlk kmesi ile nitelik, ya da varlk kmesi ile iliki kmeleri birbirinin yerine kullanlabilir; ayn konuda deiik dzenlemeler yaplabilir. rnek : Telefon Numaras (1) telefon numaras kii varlk kmesinin bir

nitelii olarak dnlrse; telefon numaras kiilerden bamsz olarak varolamaz. bir kiinin sadece bir telefon numaras bulunabilir. birden ok kiinin telefon numaras ayn olabilir (telefon numaras kii varlk kmesinin anahtarlarndan biri olarak tanmlanmad srece). Kii Tel No rnek : Telefon Numaras (2) telefon numaras ayr bir varlk kmesi olarak dnlp, bu varlk kmesi ile kii varlk kmesi arasnda iliki kurulursa;

telefonun numaras dnda nitelikleri de bulunabilir. kii ve telefon varlk kmeleri arasndaki ilikinin trne gre her kiinin bir ya da birok telefonu olabilir. bir telefon numaras bir ya da birok kiiye verilebilir. Kii Sahip Olduu Tel No rnek : Banka Hesab "Banka hesab" banka ubesi ve mteri varlk kmeleri

arasnda bir iliki olarak dnlebilir. Banka ubesi Banka Hesab Mteri Banka hesab ayr bir varlk kmesi olarak dnlp bu varlk kmesi ile banka ubesi ve mteri varlk kmeleri arasnda birer iliki de kurulabilir. Banka ubesi Yatrm Banka Hesab

Mteri Vadeli Banka Hesab Seerken Dikkat ! Veri modellemede varlk kmelerinin, niteliklerin ve iliki kmelerinin seimi ok nemlidir, Ancak bunlarn nasl seileceine ilikin kesin kurallar da yoktur. Kuruluun ncelikleri ve uygulamalarn zellikleri yannda veri modellemeyi gerekletiren biliim teknik personelinin anlay da dzenlemede etkili olmaktadr.

Recently Viewed Presentations

  • TRIGONOMETRY

    TRIGONOMETRY

    ANGLES / SIDES. FINDING MISSING SIDES USING TRIGONOMETRIC RATIOS. IN A RIGHT TRIANGLE, Finding the measure of . x. of side BC opposite to the known ANGLE A, knowing the measure of the hypotenuse, requires the use of SIN A.
  • ULI101 - ict.senecacollege.ca

    ULI101 - ict.senecacollege.ca

    BIF713 Operating Systems & Project Management Instructor: Murray Saul E-mail: [email protected] Webpage: murraysaul.wordpress.com
  • ECHO - National-Academies.org

    ECHO - National-Academies.org

    Life EMS is an ambulance company. TANDEM365. Community & Provider Partnerships-Working with other health providers-Engaging with the community regarding . supportive services . Four partners are Retirement Communities that have been in existence for many years. Two of them are...
  • Under Pressure

    Under Pressure

    The formula is: P = F. A. P= Pressure (Pa) F= Force (N) A= Exposed Surface Area (m2) Pressure Exerted by Fluids. ... manometer. Depth gauge. A depth of 1m has the same pressure whether you're in a pool or...
  • Module 2 Exchange and Transport - Miss Hanson's Biology Resources

    Module 2 Exchange and Transport - Miss Hanson's Biology Resources

    Module 2 Exchange and Transport Unit One Cells, Exchange and Transport AS Biology OCR Specification Exchange In groups discuss what is meant by the word "exchange" Apply the word exchange to a biological concept Exchange takes place over surfaces Write...
  • In Whose Interest? the Privatisation of Child Protection and ...

    In Whose Interest? the Privatisation of Child Protection and ...

    academy schools. the recent journey for social work and social services. the road to privatisation? ... sandwell, birmingham, reading, sunderland. look at what has already happened. the forced and coerced removal . of statutory children's social work services.
  • Writing a 5 Sentence Paragraph - amalnet.k12.il

    Writing a 5 Sentence Paragraph - amalnet.k12.il

    Writing a Five Sentence Paragraph Begin with a topic sentence: State what the paragraph is about, the topic. Make it interesting. Example: Right now my family is going on an amazing picnic in a park. is the topic of this...
  • Center for Applied Information Technology and Learning State

    Center for Applied Information Technology and Learning State

    Ron Hay Bill Beyer Emilio Icaza Charlie McMahon George Becker Ric Simmons Serge Razafindrakoto Sean Robbins Terry Doub Boyd Bourque Brian Ropers-Huilman Isaac Traxler Allen Gordon Claire Moreau Kenny Welshons Sara Earl Allie Moran Susan Crochet … and thanks to...